Mutti Merkel

De toestroom van 800.000 vluchtelingen brengt Angela Merkel voor het eerst in 10 jaar wat aan het wankelen. “Wir schaffen das”, is haar motto en daar hield de Mutti van Duitsland dit jaar aan vast.

Wat een Mutti lijden kan

Angela Merkel zit al 10 jaar in het zadel als bondskanselier van Duitsland, maar het afgelopen jaar kwamen er voor het eerst scheuren in het pantser van de Eiserne Kanzlerin. En als de duivel zorgenkinderen baart, zijn het er ineens veel: 800.000 om precies te zijn. Zoveel asielzoekers hebben er dit jaar hun toevlucht gezocht onder de vleugels van moeder Merkel in het rijke Duitsland. Ondanks die enorme druk houdt Merkel vast aan haar motto: “Wir schaffen das”. Die vasthoudendheid leverde haar veel tegenstanders op, maar ook respect en de titel van “Persoon van het Jaar” volgens Time Magazine.

Merkel troost meisje die uitgezet wordt · 1:40

Mutti brengt meisje aan het huilen

Tekenend voor het duivelse vluchtelingendilemma waarin Merkel zich dit jaar gemanoeuvreerd heeft: tijdens een talkshow bracht de bondskanselier een Palestijns meisje aan het wenen. Het meisje vertelde hoe zij en haar familie binnenkort uitgewezen zouden worden. Merkel probeerde het meisje te troosten. Maar ze zei ook dat "politiek soms hard is" en dat Duitsland niet in staat is om alle vluchtelingen op te vangen, waarop het meisje volledig in tranen uitbarstte.

"

Als we zouden zeggen dat jullie allemaal mogen komen, dan zou het ons niet lukken om iedereen op te vangen.

Angela Merkel

Waarom Mutti?

Merkel mag dan wel Mutti worden genoemd, veel aanleiding is er daar niet meteen voor: ze heeft zelf geen kinderen en komt vaak over als een koele manager in plaats van als een warme moederkloek. De 61-jarige politica is wel getrouwd, voor de tweede keer, maar ze gebruikt nog altijd de achternaam van haar eerste man: Ulrich Merkel, met wie ze slechts 5 jaar getrouwd was. Haar meisjesnaam is dus niet Merkel maar Kasner. In 1998 hertrouwde ze met Joachim Sauer, een professor in de scheikunde, die twee volwassen kinderen heeft uit een eerder huwelijk. Merkel is zelf trouwens ook oorspronkelijk een wetenschapper: een doctor in de fysica.

Waarom wordt Merkel dan Mutti genoemd? Vooral als moeder des vaderlands. Maar wie haar die bijnaam heeft gegeven, is onduidelijk. De meeste vingers wijzen in de richting van Michaël Glos (zie foto), CSU-minister van Economie in de eerste regering-Merkel. De legende wil dat Merkel hem, nadat ze voor de tweede keer was beëdigd in de Bondsdag, bij het verlaten van het gebouw had toegeroepen dat hij zijn jas moest dichtknopen.

Het was eerst schertsend bedoeld door de tegenstanders binnen haar eigen coalitie, maar gaandeweg heeft ze de bijnaam omarmd en stoort Merkel zich er niet meer aan dat ze Mutti wordt genoemd.

Voor de asielcrisis het nieuws begon te overheersen, speelde Merkel het afgelopen jaar een hoofdrol in de Griekse tragedie. Meteen na de verkiezingsoverwinning van Syriza in Griekenland, in januari, wees Angela Merkel premier Alexis Tsipras erop dat Griekenland de eerder gemaakte afspraken met Europa moest nakomen. In hun begroetingen tijdens de vele Europese crisisontmoetingen was Merkel altijd hartig tegenover Tsipras, maar achter gesloten deuren hield Merkel het been stijf om Griekenland aan de strenge afspraken te houden.

"

De optie van een Grexit lag ook op tafel, maar we hebben iets anders beslist.

Angela Merkel
"Grexit, zoiets bestaat niet" · 0:49

Als belangrijkste hoeder/moeder van een verenigd Europa is Merkel altijd een tegenstander gebleven van een Grexit. In eigen land, zelfs in haar eigen christendemocratische fractie, gingen wel alsmaar luidere stemmen op om Griekenland uit de eurozone te zetten. Zelfs haar minister van Financiën, Wolfgang Schäuble, pleitte op een bepaald moment voor een tijdelijke Grexit. Maar ook daar wilde Merkel niet van weten, want ze wil koste wat het kost voorkomen dat Europa uiteen zou vallen.

"

Voor haar doen heeft Angela Merkel een groot risico genomen door naar Minsk te reizen.

Duitsland-watcher Rik Tyrions

Naast Monopoly speelde Merkel dit jaar ook Risk, door in Minsk, in Wit-Rusland, aan de onderhandelingstafel te gaan zitten om het conflict tussen Rusland en Oekraïne te ontmijnen. Samen met de Franse president François Hollande legde Merkel een onderhandelingsdocument op tafel om presidenten Vladimir Poetin en Petro Porosjenko met elkaar te verzoenen. Een grote stap voor Merkel op het geopolitieke toneel. Ook niet zonder risico, want als het bescheiden akkoord in elkaar zou klappen, zou het een smet zijn op Merkels reputatie. Sinds februari houdt Merkel samen met Hollande de vinger aan de pols om de toepassing van het Minsk-akkoord op te volgen.

Germanwings-crash

In maart kreeg het Duitsland van Merkel een zware klap toen een Airbus van Germanwings tijdens een vlucht van Barcelona naar Düsseldorf crashte in Zuid-Frankrijk. Merkel ging met de Franse president Hollande en de Spaanse premier Mariano Rajoy naar de rampplek.

Bij een bankje met Obama

In juni was Merkel de gastvrouw van de G7-bijeenkomst. In het mooie decor van Garmisch-Partenkirchen (u welbekend van het schansspringen op Nieuwjaarsdag) lieten de leiders van de zeven grote industrielanden zich gewillig fotograferen, zoals tijdens dit onderonsje tussen Merkel en Obama op een bankje in de Alpen. Deze foto ging een eigen leven leiden op internet, waar creatieve Photoshoppers er tientallen pastiches van maakten.

Binnenskamers ging het er vast serieuzer aan toe, tijdens de ontmoeting in Schloss Elmau (Duitsland). Op de onderhandelingstafel lagen onder andere de sancties tegen Rusland, dat niet uitgenodigd was omwille van het conflict met Oost-Oekraïne, en de Griekse schuldencrisis. Over dat laatste onderwerp maakte Merkel zich hard om Griekenland aan boord te houden binnen de EU.

Tijdens de ontmoeting in de Duitse Alpen verbonden de leiders zich er ook toe om de opwarming van de aarde te beperken tot twee graden. Later zou dit hét agendapunt worden op de klimaattop in Parijs.

Mutti-selfies

Sinds juni is @bundeskanzlerin trouwens ook officieel aanwezig op Instagram. Daarop verschijnen de fraaiste foto’s van voor en achter de schermen van haar drukke bestaan. Verwacht hier geen selfies of onbevangen vakantiefoto’s, want de kiekjes die op Instagram verschijnen, worden gemaakt door Merkels vier huisfotografen.

Velen wilden dit jaar wel met Merkel een selfie maken, zoals de Afghaanse activiste Schukria Barakzai, in de marge van de G7-bijeenkomst in november. Merkel laat het zich meestal welgevallen als mensen een Mutti-selfie willen schieten, zo ook met deze Syrische vluchteling tijdens een bezoek aan een asielcentrum in Berlijn.

In het voorjaar schatte de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas De Maizière dat er 450.000 vluchtelingen asiel zouden aanvragen in Duitsland. Dat zou al meer dan een verdubbeling zijn ten opzichte van vorig jaar. Maar deze eerste schatting bleek al snel een grove onderschatting, in de zomer werd de verwachting opgetrokken naar 800.000 asielzoekers. Het is nog even wachten op de officiële cijfers, maar mogelijk zijn het er nog meer geworden.

De regering-Merkel hield de deuren van Duitsland open voor vluchtelingen, vooral uit Syrië, Noord-Irak en Afghanistan. Onder het motto “Wir schaffen das” hield Merkel lang vol dat Duitsland de instroom van vluchtelingen wel aankan. Maar in het najaar moest Merkel het beleid bijsturen, onder druk van haar coalitiepartners: grenscontroles en snellere en strengere uitwijzingsprocedures. Merkel zelf pleit voor een eerlijkere verdeling van vluchtelingen over de Europese landen. Maar ze weigert om de vluchtelingenstroom te plafonneren en houdt vol dat Duitsland de instroom aankan.

Vernederd tijdens partijcongres

Op een partijcongres van haar Beierse zusterpartij CSU werd Merkel eind november openlijk vernederd door Ernst Seehofer. De deelstaatpresident van Beieren stond Merkel openlijk te kapittelen over haar aanpak van de asielcrisis: dat Merkel het aantal asielzoekers niet wil beperken. Merkel stond erbij, op het podium, en keek er heel verveeld naar.

Ook binnen haar eigen CDU groeide er dit jaar kritiek op haar migratiebeleid: 34 lokale CDU-politici schreven in oktober een open brief met kritiek aan het adres van hun bondskanselier met de vraag om de vluchtelingenstroom aan te pakken. Na de publicatie van de brief sprak Merkel urenlang met haar fractie in de Bondsdag.

Populariteit door de jaren heen

Volgend voorjaar moet duidelijk worden of Angela Merkel voor een vierde ambtstermijn gaat en zich opnieuw kandidaat stelt voor de verkiezingen van 2017. Schafft sie das? Veel, zoniet alles, zal afhangen van de evolutie van de vluchtelingencrisis.

"Merkel toont moreel leiderschap" · 2:12

Erkenning

In 2010, na haar eerste herverkiezing, noemde Time Magazine Merkel al “Frau Europa”. Haar leiderschap over het grootste land en de sterkste economie van Europa was immers bevestigd. Maar Time vroeg zich toen nog af wat Merkel op het wereldtoneel zou aanvangen met haar macht.

Anno 2015 prijkt de bondskanselier weer op de cover en heeft ze alle twijfels weggenomen, want Time Magazine heeft Angela Merkel uitgeroepen tot “Persoon van het Jaar”.

Terugblikkend op het afgelopen jaar ziet Time Mutti Merkel als dé Europese leider, de onmisbare speler in het aanpakken van crisissituaties. Zowel in de eurocrisis, het conflict met Rusland over Oekraïne als in de vluchtelingencrisis heeft Merkel het voortouw genomen. Crisissen die het voortbestaan van de Europese Unie konden bedreigen.

Ze kreeg deze prestigieuze titel, omdat ze voor het eerst in tien jaar niet als koele wetenschapper te werk ging, maar omdat ze dit jaar voet bij stuk hield, ondanks alle kritiek in Duitsland en ver daarbuiten. “Je kan het al dan niet met haar eens zijn, maar ze kiest niet voor de gemakkelijke weg”, motiveert Time de keuze voor Merkel. “Leiders worden alleen op de proef gesteld als mensen niet willen volgen.”

"

Merkel toont standvastig moreel leiderschap in een wereld waar dat schaars is.

Time Magazine motiveert waarom het Angela Merkel heeft uitgeroepen tot “Persoon van het Jaar”