De waanzin van terreur

Dicht bij huis én ver weg: in 2015 was de wereld in de greep van terreur. Duizenden mensen lieten het leven bij gruwelijke aanslagen, een veelvoud raakte gewond. Parijs of Tunesië, Syrië of Nigeria: overal ter wereld likken steden, landen en mensen hun wonden na aanvallen van blind geweld, dat op sommige plekken onverminderd blijft voortrazen.

Charlie Hebdo onder vuur · 0:54

Parijs, 7 januari 2015. Het nieuwe jaar is amper begonnen of een brutale terreurdaad jaagt een schokgolf door de Franse hoofdstad. De broers Chérif en Saïd Kouachi dringen tot de tanden gewapend de redactie van het satirische tijdschrift Charlie Hebdo binnen en schieten twaalf mensen dood, onder wie verschillende cartoonisten en een agent. Hun motief? De makers van het tijdschrift zouden de islam hebben beledigd met hun tekeningen. Ondanks een snel politieoptreden kunnen de daders ontsnappen.

Vuurgevecht tussen de broers Kouachi en de politie · 0:43

Het Franse gerecht opent een klopjacht op de broers Kouachi. Die kent een hoogtepunt op 9 januari. Het duo verschanst zich in een drukkerij in Dammartin-en-Goële op zo’n 35 kilometer van Parijs. Een indrukwekkende politiemacht omsingelt het gebouw. Na een urenlange status quo banen de broers zich schietend een weg naar buiten. De politie vuurt terug en doodt hen beiden. Al die tijd bevindt zich één werknemer in de drukkerij. Hij weet zich te verstoppen en blijft ongedeerd.

Gijzeling in joodse supermarkt · 0:43

Diezelfde dag dringt ene Amedy Coulibaly een joodse supermarkt in het oosten van Parijs binnen. Vier mensen schiet hij meteen dood, zeventien anderen houdt hij urenlang gegijzeld. Met een bestorming maakt de politie een einde aan de gijzeling. Coulibaly komt daarbij om het leven. Hij kende de broers Kouachi. Samen zouden ze hun acties hebben uitgevoerd in naam van Al Qaeda.

Frankrijk dompelt zich in nationale rouw, maar toont zich strijdvaardig. Op 11 januari komen in heel het land 3,7 miljoen mensen op straat, wellicht de grootste manifestatie uit de Franse geschiedenis. In Parijs alleen al trekken 1,6 miljoen mensen de straat op, onder wie ook wereldleiders als de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Britse premier David Cameron.

Op 15 januari is het ons land dat de aandacht van de wereldpers trekt. Die dag voeren de Belgische veiligheidsdiensten op verschillende plekken in ons land huiszoekingen uit in de strijd tegen terreur. Bij een inval in Verviers ontstaat een hevig vuurgevecht tussen de bewoners en de ordediensten. Uiteindelijk schiet de politie twee mensen dood. Eén verdachte wordt opgepakt. Het gaat om een cel die terreuraanslagen in ons land voorbereidde.

Kris Peeters en zijn vrouw kopen beuling · 1:57

In het hele land verhoogt de terreurdreiging van 2 naar 3, een situatie die twee maanden aanhoudt. Her en der in het straatbeeld duiken gewapende militairen op. Federaal minister van Economie Kris Peeters laat het niet aan zijn hart komen en laat de bevolking zien dat het perfect veilig is om op de markt bloedworst te kopen. In Griekenland speurt de politie intussen Abdelhamid Abaaoud op, een 27-jarige Syriëstrijder uit Sint-Jans-Molenbeek en het brein achter de terreurcel in Verviers. Hij slaagt erin uit de handen van het gerecht te blijven.

Tunesië, in 2011 de bakermat van de Arabische Lente, is op 18 maart het toneel van een bloedige aanslag. Een groep gewapende mannen bestormt het Bardomuseum in de hoofdstad Tunis en schiet 23 mensen dood, onder wie 1 Belg.

Terreurgroep IS eist de aanslag later op. Veel Tunesiërs reageren geschokt. Met tienduizenden komen ze op 29 maart op straat om het geweld te veroordelen en om hun steun te betuigen aan de prille democratie in hun land.

Nauwelijks drie maanden later slaat de terreur opnieuw toe in Tunesië, deze keer in de populaire badplaats Sousse. Op 26 juni opent de 23-jarige student Seifeddine Rezgui het vuur op een strand waar tientallen toeristen zonnebaden. 38 mensen komen om, onder wie wederom 1 Belg. Zeker 39 anderen raken gewond.

IS eist ook deze aanslag op, maar het is niet zeker of de terreurgroep ook echt een hand in het geweld heeft. Het toerisme in Tunesië bloedt. Een lichtpunt volgt op 9 oktober: het zogenoemde kwartet voor nationale dialoog in Tunesië wint de Nobelprijs voor de Vrede voor zijn “beslissende bijdrage voor de opbouw van een pluralistische democratie in de nasleep van de Jasmijnrevolutie in 2011”.

De Thalys-helden doen hun verhaal · 2:36

De Thalystrein van Amsterdam naar Parijs, 21 augustus: een rustige treinrit ontaardt in een vechtpartij op leven en dood in één van de treinstellen. De 25-jarige Marokkaan Ayoub el-Khazzani trekt zich met een volgepakte rugzak terug op het toilet en komt even later met een wapen in de aanslag naar buiten. Hij lost een aantal schoten, maar enkele Amerikaanse militairen aan boord van de trein kunnen hem tijdig overmeesteren. De trein houdt halt in Arras waar de ordediensten el-Khazzani inrekenen. Verschillende passagiers raken gewond, maar niemand laat het leven. Zowel Frankrijk, België als de VS brengen hulde aan de zogenoemde “helden van de Thalys”.

29 juni markeert een trieste verjaardag: het zelfverklaarde kalifaat in Syrië en Irak van terreurgroep IS is precies één jaar oud. Ook in 2015 tarten de wreedheden die de groep in de regio begaat de verbeelding. Minderheden als de jezidi’s worden opgejaagd, mishandeld of koudweg vermoord. Waar de groep terrein verliest, worden met de regelmaat van de klok massagraven ontdekt vol resten van onschuldige slachtoffers. Vrouwen wacht een weinig benijdenswaardig lot als seksslavinnen, verschillende ontvoerde buitenlanders worden voor de camera onthoofd of levend in brand gestoken.

Op vlak van oorlogsvoering, tekent IS zowel nederlagen als zeges op. Begin 2015 slagen Koerden erin om IS na een lange strijd uit Kobani te verdrijven, een strategische stad op de grens tussen Syrië en Turkije. Het Iraakse leger weet dan weer de belangrijke stad Tikrit op IS te heroveren. Tegelijk moet het Syrische regeringsleger in het voorjaar Palmyra prijsgeven.

Nadat IS eerder in onder meer Hatra en Mosoel eeuwenoude kunstschatten had vernield wegens “niet-islamitisch”, verwoest de terreurgroep ook in deze historische stad meerdere gebouwen en monumenten die op de UNESCO-lijst met werelderfgoed prijken. De triomfboog, de tempel van Bel, verschillende mausolea en talloze antieke standbeelden zijn dit jaar aan gruzelementen geslagen.

Russisch vliegtuig gecrasht in de Sinaï · 2:15

Op 31 oktober stort een Russisch passagiersvliegtuig neer boven de Sinaï in Egypte. Alle 224 inzittenden komen om het leven. De Egyptische autoriteiten schuiven een technisch mankement naar voren als oorzaak van de crash, een piste die experts in Rusland en het Verenigd Koninkrijk al snel van de hand doen. Zij denken aan een ontploffing aan boord van het toestel. Een analyse van de brokstukken en de zwarte dozen wijzen inderdaad meer op kwaad opzet. IS eist de aanslag op.

Ook in zwart Afrika houden verschillende terreurorganisaties lelijk huis in 2015. Op 2 april bestormen verschillende gewapende en gemaskerde leden van de islamistische terreurgroep Al Shabaab de campus van de universiteit van Garissa in Kenia. Ze vermoorden 148 mensen, de meesten studenten. Tientallen anderen raken gewond. Het is de bloedigste aanslag in Kenia in bijna twintig jaar. Al Shabaab zaait ook dood en vernieling in Somalië, de thuisbasis van de terreurgroep. Verschillende keren valt de groep hotels aan in de hoofdstad Mogadishu, onder meer op 20 februari, 11 juli en op 1 november. Resultaat: tientallen doden en gewonden.

Baga vóór de raids van Boko Haram (huizen in rood aangeduid)

In Nigeria is het Boko Haram dat in 2015, alweer, in het nieuws komt met terreurdaden. De groep, die trouw zweert aan IS, mag zich sinds vorig jaar de dodelijkste terreurgroep op de planeet noemen. In 2014 vermoordde Boko Haram meer dan 6.600 mensen, méér dan IS of de taliban. Begin januari 2015 voert de groep dagenlang moordende raids uit in en rond de stad Baga in het noordoosten van Nigeria.

Baga ná de raids van Boko Haram

De balans is hallucinant: sommige bronnen spreken van meer dan 2.000 doden. Net als vorig jaar ontvoert Boko Haram in 2015 honderden meisjes en vrouwen in de regio. De groep zet ook verschillende keren jonge meisjes in om zelfmoordaanslagen te plegen. Het aantal slachtpartijen dat Boko Haram aanricht, is nauwelijks bij te houden.

Parijs begon het jaar met terreur, en eindigt het ook met bloedvergieten. Op vrijdagavond 13 november wordt de Franse hoofdstad opgeschrikt door een reeks bloedige schietpartijen en aanslagen, de zwaarste sinds WO II.

Beklijvende beelden van een avond vol terreur · 1:51

In het 10e en 11e arrondissement openen terroristen het vuur op verschillende terrassen van cafés en restaurants. In de buurt van het Stade de France waar het Franse elftal een vriendschappelijke match tegen Duitsland speelt, blazen verschillende zelfmoordterroristen zichzelf op. De gruwel kent een hoogtepunt in de Bataclan in het centrum van de stad. Drie gewapende terroristen dringen de concertzaal binnen tijdens een optreden van Eagles of Death Metal. Daar executeren ze tientallen concertgangers. Alles samen komen die avond 130 mensen om het leven, honderden anderen raken gewond.

De wereld reageert met ongeloof op het nieuwe bloedbad in Parijs dat door IS wordt opgeëist. Het Franse gerecht blijft niet bij de pakken zitten en voert verschillende operaties uit op zoek naar mededaders en opdrachtgevers. De opvallendste antiterreuractie vindt plaats op 18 november in Saint-Denis in het noorden van Parijs. Die actie blijkt gericht tegen Abdelhamid Abaaoud, het vermoedelijke brein achter de aanslagen. Samen met twee anderen komt hij om het leven.

Abaaoud blijkt geboren en getogen in Sint-Jans-Molenbeek in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Verschillende andere daders komen eveneens uit die gemeente, wat doet vermoeden dat de aanslagen in ons land zijn voorbereid. Bovendien wordt in Parijs een wagen met Belgische nummerplaat gevonden die de terroristen hebben achtergelaten. Onder grote internationale druk schieten de Belgische veiligheidsdiensten eveneens in actie. Vooral de zoektocht naar Salah Abdeslam krijgt de prioriteit.

Salah is de broer van één van de terroristen die zichzelf opbliezen in Parijs en is naar alle waarschijnlijkheid zélf bij de aanslagen betrokken. Het gerecht voert verschillende huiszoekingen uit in Molenbeek, maar tot vandaag blijft hij spoorloos.

In de nacht van 20 op 21 november leidt dat laatste gegeven in Brussel tot een verhoging van het dreigingsniveau van 3 naar 4, de hoogste fase. Het metroverkeer ligt dagenlang stil, concerten en optredens worden afgelast, voetbalmatchen gaan niet door. Na zowat een week zakt het dreigingsniveau opnieuw naar 3. Achteraf beweert minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon (N-VA) dat een zware terreuraanslag in de hoofdstad is vermeden.

Op internationaal vlak lijken de aanslagen in Parijs een katalysator voor een gezamenlijke inspanning tegen IS. Nadat ze eerder apart luchtaanvallen op Syrië en Irak hadden uitgevoerd, smeden Rusland en de Westerse bondgenoten plannen om de krachten te bundelen in de hoop de terreurgroep eindelijk te verslaan. Een diplomatieke crisis tussen Turkije en Rusland gooit mogelijk roet in het eten. Die ontstaat nadat Turkije op 24 november een Russisch gevechtsvliegtuig uit de lucht had geschoten.

Een jaaroverzicht kan nooit volledig zijn, helaas ook niet wat het thema terreur betreft. Ook andere delen van de wereld kreunen in 2015 onder genadeloze aanvallen. In Mali zaaien jihadistische groeperingen dood en vernieling, onder meer met een dodelijke gijzeling in een hotel in de hoofdstad Bamako op 20 november. In het oosten van Congo terroriseren ADF-rebellen de bevolking al meer dan een jaar met gemiddeld twee dodelijke raids per maand.

Op 14 februari opent een man het vuur op een bijeenkomst over vrije meningsuiting en op een synagoge in de Deense hoofdstad Kopenhagen. Twee mensen komen om. Op 17 augustus ontploft een bom vlak bij het Erawan-schrijn in de Thaise hoofdstad Bangkok. Balans: 20 doden en meer dan 100 gewonden. Ook Turkije is het toneel van terreur. Op 20 juli komen dertig mensen om bij een zelfmoordaanslag op een bijeenkomst in Suruç, een stad op de grens met Syrië. Op 10 oktober vindt een dubbele bomaanslag in de hoofdstad Ankara plaats, nota bene tijdens een vredesmars. Zeker 95 mensen sterven, honderden anderen raken gewond.