Tocht naar een beter leven?

Tussen hoop en wanhoop. Het verhaal van Aylan en 60 miljoen andere vluchtelingen.

Sinds de Tweede Wereldoorlog waren er nooit zoveel mensen op de vlucht. Hoewel ze uit alle hoeken van de wereld komen, zagen we het voorbije jaar toch vooral schrijnende beelden van Syriërs en Irakezen die het conflict in hun thuisstreek ontvluchten.

Ze proberen te ontsnappen aan de terreur van IS, maar ze vluchten even goed weg van het regime van de Syrische president Bashar al-Assad, die met zijn bommen de meeste burgerslachtoffers maakt. Het merendeel zoekt veiligere oorden op in eigen land of gaat naar een vluchtelingenkamp net over de grens.

Ysra zwom 3 uur achter een bootje · 2:44

Een kleiner deel zoekt zijn geluk heel wat kilometers verder, binnen de grenzen van Europa. Onder hen ook de 17-jarige Ysra die het voorbije jaar van de Syrische hoofdstad Damascus naar Duitsland vluchtte.

"

Er zijn geen veilige plekken meer in Syrië. We willen iets van ons leven maken en niet gewoon overleven.

Ysra

Bootvluchtelingen

De tocht naar ons continent is er een van weken – soms maanden - en vele hindernissen.

De term “bootvluchteling” is sowieso onlosmakelijk verbonden met 2015. Heel wat mensen gaven het voorbije jaar hun lot in handen van malafide mensensmokkelaars die vluchtelingen in gammele bootjes de Middellandse Zee opstuurden in ruil voor veel geld. De Griekse eilanden, Italië en - in mindere mate - Spanje en Portugal werden overspoeld en riepen vrij snel de hulp in van andere Europese landen om de opvang in goede banen te leiden.

De tocht verliep echter niet voor iedereen vlekkeloos. Velen overleefden de woelige zee niet. Zo ook de 3-jarige Aylan, die begin september een duidelijk gezicht gaf aan de problematiek. De foto’s van het levenloos aangespoelde lichaampje gingen de wereld rond en stonden in een mum van tijd op alle voorpagina’s. Iedereen reageerde geschokt en vol ongeloof.

"

Als deze foto’s de houding van Europa tegenover de vluchtelingen niet veranderen, wat dan wel?

Britse krant The Independent over de foto’s van Aylan

In totaal verloren het voorbije jaar zo’n 3.500 mensen het leven bij de overtocht. Zonder de vele reddingsacties die landen en organisaties op poten hebben gezet, zouden nog meer mensen zijn omgekomen op zee.

Een ploeg van VRT Nieuws mocht in oktober mee met de Bourbon Argos, een van de schepen die Artsen Zonder Grenzen chartert.

"

Het is belangrijk om te begrijpen dat deze operatie een kleine pleister op een hele grote wonde is.

Sebastian Stein, coördinator Artsen zonder Grenzen

De Balkanroute

Veel vluchtelingen volgden de Balkanroute. Vooral na de zomer zagen we beelden van rijen mensen die te voet langs Hongarije, Slovenië, Oostenrijk, Macedonië, Servië, Bosnië-Herzegovina en Kroatië trokken om uiteindelijk in Duitsland of Zweden aan te komen.

Die eerste landen vonden de doortocht oorspronkelijk prima, maar gaandeweg namen ze steeds meer maatregelen om vluchtelingen uit hun land te weren. Intussen hebben ze bijna allemaal een gesloten of strenger bewaakte grens.

Alleen Duitsland lijkt het voorlopig te blijven “schaffen”. Bondskanselier Angela Merkel toonde zich het afgelopen jaar als een warme gastvrouw, die iedereen met open armen ontvangt. Iets wat heel wat kritiek veroorzaakt, onder meer vanuit haar eigen partij. Hoewel ze de laatste tijd benadrukt dat een Europese samenwerking belangrijk is, blijft ze herhalen dat Duitsland de vluchtelingencrisis aankan.

Een kijkje in "De jungle" · 2:38

De Franse stad Calais werd het afgelopen jaar ook overspoeld door vluchtelingen. Duizenden mensen verblijven er in geïmproviseerde kampen, die wel eens “De jungle” worden genoemd. Van daaruit proberen ze via de Kanaaltunnel Groot-Brittannië te bereiken. Na enkele dodelijke ongevallen kwamen zowel de Britse als Franse overheid met maatregelen, onder meer extra hekken en politie.

"Geen Club Med in het Maximiliaanpark" · 3:02

Ons land kreeg het voorbije jaar zo’n 30.000 asielaanvragen. Vooral vanaf de zomer werden de rijen aan de Dienst Vreemdelingenzaken vrij lang. Per dag kwamen immers meer asielzoekers aan dan de 250 die de dienst per dag kan of wil registreren. Mensen brachten de nacht door op straat of in het Maximiliaanpark, dat vrij snel uitgroeide tot een geïmproviseerd vluchtelingenkamp. Na heel wat kritiek stelde de regering het WTC III-gebouw open voor de nog niet-ingeschreven asielzoekers. Het park kon worden ontruimd.

60 miljoen wereldwijd

Ze komen niet alleen uit Irak en Syrië. Ook de aanhoudende crisis in Oekraïne en Boko Haram in Nigeria maken mensen wanhopig en drijven hen weg.

Honderdduizenden Oekraïeners zijn op de vlucht voor de aanhoudende spanningen in het land. Zij verblijven onder meer in door de Duitse overheid opgetrokken “modulaire villages”. Dat zijn vluchtelingendorpjes in containers, met onder meer speeltuinen voor kinderen.

In Nigeria slaan mensen dan weer massaal op de vlucht voor de radicaal-islamitische terreurgroep Boko Haram, die verantwoordelijk is voor tal van aanslagen en ontvoeringen. In 2014 stond de groep zelfs bovenaan het lijstje van meest dodelijke groeperingen wereldwijd, voor IS en de taliban.

En ook in tal van andere landen blijven mensen op de vlucht slaan. Europa kreeg het afgelopen jaar heel wat kritiek omdat het niet zou zoeken naar oplossingen voor de vluchtelingenstroom. Uiteindelijk kwam er een spreidingsplan, een overzicht van hoeveel vluchtelingen elk Europees land zou moeten opvangen. Hongarije en Slovakije zijn het niet eens en vechten het plan al aan. Wordt ongetwijfeld vervolgd in 2016.